CZĘŚĆ 4
— Jakie nazwisko? — zapytałam, choć już wiedziałam, że odpowiedź zmieni wszystko.
Na działce zrobiło się tak cicho, że usłyszałam, jak z dachu altany spada pojedyncza kropla.
Kobieta po drugiej stronie podała nazwisko Iryny.
— Podpisała zamówienie na produkty dla firmy cateringowej — wyjaśniła. — W dokumencie widnieje adres tej działki i numer telefonu pani matki. Dostawca twierdzi, że to pani działalność.
— To nieprawda — powiedziała Iryna.
— Dokument ma pani podpis — odpowiedziała kobieta. — Jeśli jutro nie otrzymam wyjaśnienia, przekażę wszystko do odpowiednich instytucji.
Rozłączyłam się powoli.
Iryna zrobiła krok w moją stronę.
— Mamo, posłuchaj mnie.
— Słucham.
— To miało być tymczasowe. Chciałam tylko dorobić, bo Denis stracił część zleceń, a kredyt za samochód sam się nie spłaci.
Denis odwrócił głowę.
— Straciłem zlecenia, bo ty od pół roku wypłacałaś pieniądze z naszego wspólnego konta.
Iryna zesztywniała.
— Nie teraz.
— Właśnie teraz. Myślałem, że płacisz za przedszkole i rachunki. A ty kupowałaś opakowania, reklamy i sprzęt do wysyłki.
Galina spojrzała na mnie.
— Ludmiło, musisz sprawdzić, czy nie użyła twoich danych jeszcze gdzieś.
Weszłam do domu. Na kredensie leżała moja teczka z dokumentami: dowód, umowa działki, rachunki za prąd. Otworzyłam ją drżącymi rękami.
Brakowało jednej kartki.
— Iryna — powiedziałam.
Córka stanęła w progu.
— Czego brakuje?
— Kopii mojego dowodu.
Denis spojrzał na żonę.
— Po co ci była?
— Do rejestracji dostawcy.
— Powiedziałaś, że potrzebujesz jej do ubezpieczenia dzieci.
Nie wiedziałam, co boli bardziej: oszustwo czy to, że przez całe tygodnie próbowałam usprawiedliwiać zachowanie córki zmęczeniem, pracą i kredytem.
— Wyjedźcie dzisiaj — powiedziałam.
Iryna zamrugała.
— Chcesz wyrzucić własną córkę?
— Chcę, żebyś przestała używać mojego domu, kuchni, ogródka i nazwiska bez pytania.
— A dzieci?
— Dzieci mogą zostać, jeśli tego chcą. Ale nie jako pracownicy i nie jako zakładnicy waszej kłótni.
Szasza podszedł do matki.
— Mamo, ja chcę zostać u babci.
Polina wtuliła się w moje biodro.
Iryna zacisnęła szczękę.
— Widzisz? Nastawiłaś ich przeciwko mnie.
— Nie musiałam. Sami widzieli, kto podlewał ogórki, a kto robił zdjęcia.
Denis spuścił wzrok. Po chwili podszedł do mnie i wyjął z kieszeni mały metalowy klucz.
— To od skrzynki na narzędzia — powiedział. — Znalazłem tam resztę opakowań i pieczątkę z twoim imieniem. Iryna kazała mi ją wyrzucić.
Podał mi klucz.
— Dlaczego mi tego wcześniej nie powiedziałeś?
— Bo bałem się, że jeśli przyznam, jak jest, rozpadnie się wszystko, co budowaliśmy. Ale chyba już się rozpadło. Tylko nie przez ciebie.
Iryna odwróciła się do niego gwałtownie.
— Ty też będziesz mnie oskarżał?
— Nie oskarżam. Mówię, co zrobiłaś.
— Nie rozumiesz, ile miałam na głowie!
— Rozumiem — powiedział Denis. — Ale twoje zmęczenie nie dawało ci prawa sprzedawać cudzej pracy.
Te słowa trafiły w nią mocniej niż krzyk. Usiadła na ławce przy studni i zasłoniła twarz dłońmi.
Nie czułam satysfakcji.
Czułam żal. Taki, który nie mieści się w gardle i dlatego boli całe ciało.
Następnego ranka pojechałam z Denisem do dostawcy. Pokazałam dokumenty, zastrzegłam swoje dane i wyjaśniłam, że nie prowadzę żadnej działalności. Kobieta, która wcześniej zadzwoniła, przyniosła potwierdzenia przelewów i zdjęcia etykiet.
Na jednej z nich widniało moje imię i adres działki.
Sprawa nie skończyła się krzykiem ani widowiskiem. Iryna musiała oddać pieniądze klientom, zamknąć ogłoszenie i podpisać oświadczenie, że nie będzie używać mojego nazwiska ani danych. Denis przejął spłatę części długu, ale zamieszkał osobno, dopóki nie ustalą, czy ich małżeństwo da się jeszcze uratować.
Najtrudniejsza rozmowa odbyła się jednak przy kuchennym stole.
Iryna przyjechała sama. Miała podkrążone oczy i trzymała w ręku zeszyt z listą zamówień. Położyła go przede mną.
— Chcę ci zapłacić za wszystko — powiedziała.
— Nie da się zapłacić za to, że własna córka patrzy na matkę jak na narzędzie.
— Wiem.
— Nie, jeszcze nie wiesz.
Milczała chwilę, skubiąc róg kartki.
— Kiedy przyjeżdżałam tutaj, widziałam, że jesteś sama. Pomyślałam, że jeśli będę cię prosić o pomoc, poczujesz się potrzebna.
— Byłam potrzebna. Tylko ty pomyliłaś potrzebę z obowiązkiem.
Łzy spłynęły jej po policzkach.
— Bałam się, że sobie nie poradzę.
— A ja bałam się, że jeśli odmówię, przestaniesz być moją córką.
Iryna podniosła na mnie oczy.
— Nadal nią jestem?
To pytanie było jedyną rzeczą, której nie umiałam załatwić regulaminem, podpisem ani rachunkiem.
— Jesteś — odpowiedziałam. — Ale od dziś nie jesteś moją klientką. Ani gospodynią mojego życia.
Przytaknęła.
— Co mam zrobić?
— Zacząć od przeprosin dla dzieci. Potem podlejesz z nimi grządki. Nie po to, żeby odkupić winę, tylko żeby zobaczyć, ile pracy kosztuje coś, co wcześniej brałaś za darmo.
Tego popołudnia Iryna założyła gumowe rękawice i poszła z Poliną do malin. Szasza podał jej konewkę, ale nie wyręczył jej, kiedy woda rozlała się na ścieżkę.
— Trzymaj prosto — powiedział. — Babcia tak robi.
Iryna uśmiechnęła się blado.
— Babcia dużo rzeczy robi dobrze.
— Tylko nie mów jej, że znowu ma gotować dla wszystkich — dodał Szasza.
Parsknęłam śmiechem. Iryna również, choć po chwili zakryła usta dłonią.
Wieczorem wyjęłam z szuflady starą kartkę w czerwone kratki, tę samą, na której przez lata zapisywałam przepisy. Na odwrocie napisałam nowe zasady: sobotnie śniadanie przygotowują dorośli na zmianę, każdy myje własne naczynia, a jedzenie z działki wymaga pracy przy działce.
Pod spodem zostawiłam miejsce na podpisy.
Iryna przeczytała wszystko uważnie.
— Mogę podpisać?
— Możesz.
— A jeśli zapomnę?
Zoja Fiodorowna, która podlewała obok fasolę, uniosła głowę.
— To przypomni ci tablica przy bramie.
Iryna podpisała się pierwsza. Potem Denis, który przyjechał po dzieci. Na końcu ja.
Nie odzyskałam pieniędzy za każdą godzinę spędzoną przy kuchni. Nie odzyskałam też miesięcy, w których bałam się powiedzieć własnej córce „nie”.
Odzyskałam jednak coś ważniejszego: prawo do tego, by moja pomoc miała granice.
Tydzień później na tablicy przy bramie pojawiła się nowa kartka. Galina napisała ją równym, szkolnym pismem: „Kto je z grządki, ten podlewa grządkę. Kto prosi o pomoc, ten pamięta o wdzięczności”.
Szasza przeczytał ją głośno, a Polina przybiła obok pieczątkę z małym czerwonym pomidorem.
Iryna stała z konewką przy ogórkach. Zatrzymała się, spojrzała na mnie i zapytała:
— Mamo, co dziś gotujemy?
Odpowiedziałam:
— Dziś gotujemy razem. I ty kroisz cebulę.




